Кәримулла бабай мине, таягына авыр гына таянып, капка төбендә каршы алды. Аның бераз сулган күзләрендә гасырлык арганлык чагыла, әмма карашы еракка — гомер буе үзе сукалаган кырларга төбәлгәндә, аның күзләре янып ялтырап киткәндәй була. Ул кырлар аның күз яшьләренең һәм өметләренең телсез шаһитлары булып ята.

— Сугыш башланганда без бакчада эшли идек, — дип башлады ул үзенең хикәясен, тавышы бераз калтырый, буылып чыга. Нәкъ шул мизгелдә аларның кечкенә генә гаилә дөньясы, кәгазь йорт сыман, җимерелеп төшә. — Әтине турыдан-туры шуннан алып та киттеләр. Без, өч бала, берүзебез калдык.

Малайның йөрәгенә бозлы бушлык кереп утыра. Әниләре иртә үлгән була, балалар тик әтиләре хисе, аның мәхәббәте белән генә яшәгән булалар. Бөтен дөнья алардан йөз чөергән кебек тоела. Әмма язмыш аларга күрше хатын йөзендә саклаучы фәрештә җибәрә. Бу игелекле җан кеше кайгысы яныннан тыныч кына үтеп китә алмый.

— Ул мине үзенә алды, күкрәгенә кысты да: «Минем улым булырсың», — диде. Шулай исән калдык. Бу коры сүзләр генә түгел — бу коткару иде. Бер кәҗәбез бар иде — ябык кына, әмма тугры иде ул. Балаларны үз сөте белән туендырды. Ул чакта сөтле ипи безнең өчен гади ризык кына түгел, ә чын яшәү, тормыш һәм могҗиза символы иде.Әти сугыштан кайтмады. Хатлар килми башлады, алар белән бергә өметнең соңгы очкыны да сүнде. Сугышта гарипләнгән абыем, күп госпитальләр аша үтеп өйгә кайтты, аяксыз кайтты — бу җиңү бәясенең җанлы искәртүе иде

. Ә Кәримулла өчен балачак тиз һәм аяусыз тәмамланды.

— Мин яшүсмер идём, кырда эшли идём. Өч класс кына тәмамладым, ләкин белемем капка төбеннән иде, — дип елмая ул моңсу гына, һәм бу елмаюда шулкадәр ачылык. — Казаннан мулла килеп, безгә гарәп алфавитын өйрәтте. Атнасына бер җыелып, укый идек. Аннары инде бер-беребезне өйрәттек. Хәзергә кадәр гарәпчә укый алам. Бу минем бердәнбер юанычым иде.Ачлык ул елларда даими юлдаш иде. Кычыткан ашы, чүп үләннәреннән ачы салатлар ашадык.— Бик күп балалар ачлыктан үлә иде, — дип әкрен генә сөйләп тора Кәримулла бабай, һәм аның җыерчыклы битеннән күз яше тәгәри. – 1951 елда хезмәт итү чираты җитте. Латвиягә эләктем. Кайттым — һәм бөтен тормышым туган колхозда үтте. — Хатыным белән басуда эшләдек... — ди ул, һәм аның турында искә алганда тавышы җылынды. — Аннары мин атта идём, ул — бозау караучы иде. Иртәдән төнгә кадәр хезмәт иттек. Без бу хезмәт белән бәхетле идек. Хәзер Кәримулла бабай йортның тынлыгында ялгыз яши. Хатыны ике ел элек үлгән.

— Еш кына тәрәзәгә карап сагынам. Истәлекләр күз яшьләреннән башка карарга ирек бирми, — ди ул калтыранган тавыш белән. Бөтен тормыш — хезмәттә һәм хәтердә.

Сугыш елларындагы истәлекле әйберләрне ул авылның шәхси музеена изге ядкәр итеп тапшырган.— Хәзер тормыш башка, — дип уфтана Кәримулла бабай моңсулык һәм яшьлеккә җиңелчә көнләшү белән. — Ә ул чакта... ул чакта без бары тик исән калырга тырыштык.

Шушы гади сүзләрдә бөтен бер буынның кайтавазы яңгырый — сугыш утларында йөрәкләренә кадәр янган, әмма ачлыкка да, югалтуларга да баш имәгән буынның тавышы бу.